Czym jest borelioza?

Borelioza, znana także jako choroba z Lyme, to zakaźna choroba wywoływana przez bakterie Borrelia burgdorferi, przenoszone głównie przez kleszcze. Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku ukąszenia przez kleszcza, który wcześniej żerował na zakażonym zwierzęciu. Borelioza może prowadzić do poważnych powikłań, jeśli nie zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznana i leczona.

Drogi zakażenia i okres występowania

Najwięcej przypadków boreliozy obserwuje się w okresie od wiosny do jesieni, gdy aktywność kleszczy jest największa. Ryzyko zakażenia wzrasta podczas spacerów w lasach, na łąkach, w parkach i ogrodach. Bakterie znajdują się w ślinie kleszcza, dlatego szybkie usunięcie pasożyta zmniejsza ryzyko zachorowania.

Objawy boreliozy

Borelioza jest chorobą wieloetapową i może dawać różnorodne objawy. Do najczęstszych należą:

Wczesne objawy (kilka dni–tygodni po zakażeniu):

rumień wędrujący – charakterystyczna, rozszerzająca się czerwona plama wokół miejsca ukąszenia,
gorączka, dreszcze, bóle mięśni i stawów,
zmęczenie, ogólne osłabienie.

Późne objawy (miesiące–lata po zakażeniu):

przewlekłe bóle stawów (szczególnie kolan),
zaburzenia neurologiczne (porażenia nerwów, problemy z pamięcią, koncentracją),
zapalenia mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu serca,
problemy ze wzrokiem i słuchem.

Diagnostyka boreliozy

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie lekarskim, objawach klinicznych i badaniach laboratoryjnych. Najczęściej stosuje się:

test ELISA – wstępne wykrycie przeciwciał,
test Western blot – potwierdzenie diagnozy,
w przypadku objawów neurologicznych – badanie płynu mózgowo-rdzeniowego.

Warto pamiętać, że w pierwszych tygodniach od zakażenia testy mogą dawać wynik ujemny, dlatego istotna jest obserwacja objawów, szczególnie pojawienia się rumienia wędrującego.

Leczenie boreliozy

Podstawą terapii jest antybiotykoterapia. Wybór leku i czas leczenia zależą od etapu choroby i rodzaju objawów:

wczesne stadia: antybiotyki doustne (np. doksycyklina, amoksycylina) przez 14–28 dni,
późne stadia lub powikłania: antybiotyki dożylne (np. ceftriakson) przez 14–28 dni.

Wczesne rozpoczęcie leczenia zwiększa szansę na całkowite wyleczenie i zmniejsza ryzyko przewlekłych powikłań.

Powikłania nieleczonej boreliozy

Nieleczona borelioza może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak:

przewlekłe zapalenie stawów,
zaburzenia pamięci i koncentracji,
przewlekłe zmęczenie,
trwałe uszkodzenia układu nerwowego lub serca.

Profilaktyka boreliozy

Skuteczne zapobieganie zakażeniu polega na:

noszeniu odzieży zakrywającej ciało podczas przebywania w miejscach występowania kleszczy,
stosowaniu repelentów odstraszających kleszcze,
dokładnym oglądaniu skóry po powrocie z terenów zielonych,
szybkim i prawidłowym usuwaniu kleszcza za pomocą pęsety.

Obecnie nie ma dostępnej szczepionki przeciw boreliozie w Polsce, dlatego szczególnie ważna jest ochrona przed ukąszeniami.

Borelioza a kleszczowe zapalenie mózgu – różnice

Borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) mają wspólny wektor – kleszcze – ale są wywoływane przez inne patogeny. KZM powodują wirusy, a boreliozę bakterie. W przypadku KZM istnieje szczepionka, natomiast borelioza wymaga szybkiej diagnozy i leczenia antybiotykami.

Znaczenie wczesnego wykrycia

Im szybciej borelioza zostanie rozpoznana, tym większe szanse na pełny powrót do zdrowia. Dlatego nie należy lekceważyć żadnych objawów po ukąszeniu kleszcza i w razie wątpliwości zgłosić się do lekarza.